Reproducimos un interesante artigo do Colectivo Asociación para a defensa do Patrimonio Cultural Galego por parecernos de interese para o debate.

A partir do 1 de xaneiro, a Xunta cederá aos concellos a competencia para autorizar obras nos bens patrimoniais e nas súas áreas de protección. Isto supón un cambio moi importante respecto ao sistema anterior: a Xunta deixa de ter a tutela directa e os concellos poderán decidir sobre as intervencións no patrimonio cultural.

1.- Historicamente, os informes sectoriais da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural aplicaban criterios baseados en:

• Principios internacionais de conservación (Carta de Venecia, Nara, EN 16883, documentos ICOMOS).
• Respecto polos sistemas construtivos tradicionais e materiais compatibles.
• Avaliación técnica especializada realizada por arquitectos, arqueólogos e restauradores formados especificamente en patrimonio.

Esta supervisión autonómica funcionaba como mecanismo de garantía, corrixindo propostas inadecuadas e evitando danos irreversibles en inmobles históricos, contornas de protección ou territorios arqueolóxicos. Co novo escenario, a responsabilidade trasládase aos concellos, que deberán emitir autorizacións con criterios homologables aos da Xunta.

A cuestión crítica é: teñen os concellos capacidade técnica real para asumir esta función?

2. Diagnóstico actual da capacidade técnica municipal en Galicia

O panorama é preocupante:

• Dos 313 concellos galegos, só 175 (55,5%) dispoñen de arquitecto municipal.
• Apenas 71 concellos contan cun equipo técnico básico completo (arquitecto + arquitecto técnico/aparellador).
• Só 41 concellos dispoñen de oficinas de rehabilitación con perfil experto en intervención sobre patrimonio construído.
• Unicamente 35 concellos superan os 15.000 habitantes, limiar a partir do cal adoita existir capacidade estrutural para incorporar especialistas en patrimonio, arqueoloxía ou rehabilitación.

Isto implica que 272 concellos carecen de persoal con formación específica en conservación do patrimonio cultural. A maior parte dos técnicos municipais teñen formación orientada ao urbanismo ordinario e á obra nova, non á intervención en bens catalogados nin á rehabilitación tradicional.

As consecuencias son evidentes: incrementa o risco de autorizacións incorrectas ou incompatibles coa Lei 5/2016 do Patrimonio Cultural de Galicia, especialmente en cuestións críticas como:

• Compatibilidade de materiais (argamasas de cal vs. cemento).
• Intervencións en fábricas históricas de cachotaría ou perpiaño.
• Tratamentos de carpintarías tradicionais.
• Impactos en contornas BIC e paisaxe cultural.
• Afectacións a xacementos arqueolóxicos en áreas de cautela.

3. Carencia dun inventario completo e actualizado

Antes de transferir competencias, sería imprescindible contar cun inventario rigoroso, completo e xeorreferenciado dos bens sometidos a protección. A realidade é que o catálogo oficial está incompleto, fragmentado entre o visor do Plan Básico Autonómico, os PXOM e os catálogos municipais.

• Segundo o COAG, só o 40,64% dos concellos tiñan historicamente planeamento integral aprobado.
• Informes recentes sinalan que 153 concellos aínda non teñen o seu planeamento xeral adaptado á LOUGA (2002–) e ás modificacións posteriores (2016).
• A mellor estimación actual é que só entre o 45% e o 55% dos concellos dispoñen dun instrumento urbanístico adaptado á normativa vixente.
• Sen un planeamento actualizado nin un catálogo completo e oficializado, é inviable garantir que os técnicos municipais dispoñan de información fiable para emitir autorizacións de conservación ou intervención.

4. Medidas imprescindibles para garantir a seguridade xurídica e a calidade das intervencións.

Para que a delegación de competencias sexa viable, é imprescindible unha estrutura de apoio:

• Manual técnico unificado. Elaboración dun Manual Galego de Intervención en Patrimonio Construído, con criterios obrigatorios en: 
• • Técnicas tradicionais e sistemas construtivos históricos.
  • Materiais compatibles.
  • Prácticas prohibidas.
  • Procedementos de avaliación arqueolóxica.
  • Criterios para contornas de protección e paisaxe cultural.

• Formación obrigatoria

  Programas de formación continua para técnicos municipais, alcaldes e concelleiros con responsabilidade directa na xestión urbanística, persoal das oficinas comarcais e de rehabilitación.

• Oficinas comarcais ou provinciais de apoio

É imprescindible crear Unidades Técnicas Comarcais ou Provinciais, dependentes das Deputacións ou da Xunta, con:

• • Arquitectos especialistas en restauración.
  • Arqueólogos territoriais
  • Técnicos en patrimonio etnográfico.

Isto garantiría intervencións coherentes e descargaría aos concellos pequenos dunha responsabilidade para a que nin están estruturados nin poden estarlo.

Conclusión

Cos datos actuais, Galicia non está en condicións técnicas nin estruturais para asumir unha delegación plena e segura das autorizacións patrimoniais aos concellos. A transferencia só poderá funcionar se se acompaña dunha forte estrutura territorial, formación especializada e un catálogo rigoroso e oficializado.